Văn bản pháp quy
   Các đơn vị thuộc phòng
   Các đơn vị trực thuộc sở
   Nhịp sống học đường
   Chuyên môn
   Thư viện điện tử
   Nghiên cứu khoa học
   Hoạt động đoàn thể
   Nhịp cầu giáo dục
   CLB nhà giáo nghỉ hưu
   Liên kết website
Chọn liên kết

Chuyên môn  Tiểu học
Đăng ngày : 1/11/2012 11:45:27 AM
Có file đính kèm : Bấm đây để tải về
Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh khá giỏi lớp 5 qua việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán
( Giáo dục Anh Sơn) Khi học sinh tự đặt đề toán, các em phải huy động toàn bộ vốn kiến thức toán học mà các em đã có về nội dung đó để có thể đưa ra các dữ kiện, các mối quan hệ và đặt câu hỏi một cách hợp lý. Việc làm đó sẽ giúp các em nắm được ba yếu tố cơ bản của bài toán (cái đã cho, cái phải tìm, các mối quan hệ), nhờ đó mà các em nhận thức được cấu trúc toán học của bài toán. Hơn thế nữa, khi học sinh tự đặt đề toán là khi các em được đứng ở vị trí cao hơn. Ở vị trí này, các em có thể nhìn bài toán một cách tổng quát hơn, sâu sắc hơn. Để thực hiện việc này đòi hỏi người giáo viên phải có cách định hướng đúng đắn để học sinh tìm tòi, sáng tạo..., sau đây chúng tôi xin trân trọng giới thiệu kinh nghiệm của tác giả Hồ Thị Thông - Lớp Cao học 17 - Chuyên ngành Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học Vinh
     Thực tế dạy học Toán ở Tiểu học hiện nay nói chung, Toán 5 nói riêng, chúng ta chỉ mới chú trọng đến việc hướng dẫn học sinh giải các bài toán mà chưa thật sự quan tâm đến việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán. Một bộ phận giáo viên cho rằng việc hướng dẫn học sinh giải và tìm ra đáp số của bài toán là đã đạt mục tiêu của bài học, còn việc đặt đề toán không phải là nhiệm vụ của học sinh. Sở dĩ họ có suy nghĩ như vậy là do họ chưa thật hiểu được ý nghĩa sâu xa của việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán. Khi học sinh tự đặt đề toán, các em phải huy động toàn bộ vốn kiến thức toán học mà các em đã có về nội dung đó để có thể đưa ra các dữ kiện, các mối quan hệ và đặt câu hỏi một cách hợp lý. Việc làm đó sẽ giúp các em nắm được ba yếu tố cơ bản của bài toán (cái đã cho, cái phải tìm, các mối quan hệ), nhờ đó mà các em nhận thức được cấu trúc toán học của bài toán. Hơn thế nữa, khi học sinh tự đặt đề toán là khi các em được đứng ở vị trí cao hơn. Ở vị trí này, các em có thể nhìn bài toán một cách tổng quát hơn, sâu sắc hơn. Lúc này tư duy các em đang được kích thích vận động một cách linh hoạt, sáng tạo để có thể đưa ra các tình huống khác nhau của bài toán. Và khi các em đặt được bài toán cũng có nghĩa là các em đã hình dung ra cách giải bài toán, điều đó sẽ củng cố cách giải dạng toán đó một cách vững chắc hơn. Như vậy chúng ta có thể khẳng định rằng việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán không những giúp các em hiểu một cách sâu sắc hơn bản chất của bài toán, mà còn đặc biệt có tác dụng trong việc phát triển tư duy sáng tạo, khả năng ứng dụng toán học vào giải quyết các vấn đề thường gặp trong thực tiễn đời sống, ngoài ra nó còn góp phần rèn luyện và phát triển ngôn ngữ cho học sinh.
     Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của vấn đề này, thiết nghĩ trong dạy học Toán cho học sinh Tiểu học nói chung, Toán 5 nói riêng, chúng ta cần coi trọng đến việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán. Thông thường có hai hình thức tương ứng với hai mức độ yêu cầu học sinh tự đặt đề toán đó là:
-    Sáng tác một bài toán hoàn toàn mới
-    Sáng tác một đề toán dựa trên đề toán đã cho
     Với học sinh tiểu học, chúng ta không nên yêu cầu các em đặt một đề toán hoàn toàn mới (điều này đòi hỏi khả năng nắm vững nội dung chương trình bài học, môn học), mà chỉ nên yêu cầu các em sáng tác bài toán dựa trên đề toán đã cho. Sau đây là một số tình huống thực hành đặt đề toán dành cho học sinh khá giỏi môn Toán lớp 5 mà chúng ta có thể sử dụng và tiến hành dạy học nhằm phát triển tư duy sáng tạo:

1. Sáng tác đề toán dựa trên một sơ đồ cho trước:
      Đây là tình huống yêu cầu học sinh dựa vào tóm tắt hay sơ đồ đã cho để tự lập đề toán, nhằm mục tiêu rèn kĩ năng trình bày diễn đạt, rèn tính mềm dẻo, tính linh hoạt, tính sáng tạo của tư duy (tích hợp rèn thao tác tư duy phân tích, tổng hợp, so sánh, trí tưởng tượng).
Yêu cầu: Hãy đặt một đề toán theo sơ đồ đã cho dưới đây rồi giải

Quá trình tư duy diễn ra khi học sinh thực hiện yêu cầu trên như sau:
    Học sinh phải phân tích các quan hệ đã cho trong sơ đồ, tổng hợp các yếu tố để phát hiện đối tượng còn thiếu cần hoàn thiện trên sơ đồ và xác định câu hỏi phải trả lời. So sánh với các dạng bài đã biết để nhận dạng bài toán theo sơ đồ tóm tắt; tưởng tượng về một tình huống thực tiễn có thể có và diễn đạt thành bài toán; thực hiện các suy luận, lập luận trong bài giải. Tính linh hoạt, tính mềm dẻo, tính sáng tạo của tư duy thể hiện ở chỗ các em đưa ra được nhiều bài toán khác nhau từ một sơ đồ trên. Chẳng hạn:
Bài toán 1: Học sinh các lớp Ba, Bốn, Năm tổ chức trồng cây. Số cây của lớp Ba trồng được  bằng một nửa số cây của lớp Bốn, và bằng   số cây của lớp Năm. Biết rằng tổng số cây của lớp Ba và lớp Năm trồng được là 100 cây. Tính số cây mỗi lớp đã trồng?
Bài toán 2: Hiện nay tổng số tuổi của hai bà cháu là 100 tuổi. Biết rằng tuổi mẹ bằng  tuổi bà và gấp hai lần tuổi con. Tính tuổi hiện nay của mỗi người?
Bài toán 3: Một cửa hàng bán gạo, số gạo bán được trong ngày đầu gấp hai lần số gạo bán được trong ngày thứ hai, số gạo bán được trong ngày thứ hai bằng   số gạo bán được trong ngày thứ ba. Hỏi cửa hàng đó bán được bao nhiêu  kg gạo mỗi ngày biết rằng ngày thứ hai và ngày thứ ba bán được 100 yến gạo?
2. Sáng tác đề toán dựa vào một biểu bảng:
     Trong tình huống này, giáo viên sẽ đưa các số liệu của bài toán vào một bảng kẻ ô, đặt dấu hỏi ở một ô rồi di chuyển dấu hỏi từ ô này sang ô khác, yêu cầu học sinh đặt các đề toán phù hợp với số liệu và vị trí của dấu hỏi trong các ô.
Yêu cầu: Đặt các đề toán dựa vào bảng tóm tắt sau rồi giải:

Học sinh giỏi
Tỉ số % HSG so với HS cả lớp
HS lớp 5A
8 em 25% ?
8 em ? 32 em
? 25%
32 em

    Khi thực hiện yêu cầu trên, ngoài việc các em phải tiến hành các thao tác phân tích, tổng hợp để xác định các yếu tố của bài toán; so sánh với các dạng bài về tỉ số phần trăm, hoặc dạng toán về tìm giá trị của phân số. Tính linh hoạt, sáng tạo thể hiện ở chỗ các em sẽ đặt được nhiều bài toán mà vẫn không thay đổi bản chất bài toán. Chẳng hạn HS có thể đặt các đề toán như sau:
1.    Lớp 5A có 8 HS giỏi, chiếm 25% số học sinh cả lớp. Lớp 5A có tất cả bao nhiêu học sinh?
2.    Lớp 5A có tất cả 32 học sinh, trong đó có 8 em học sinh giỏi. Hỏi số học sinh giỏi chiếm bao nhiêu phần trăm học sinh cả lớp?
3.    Lớp 5A có tất cả cả 32 học sinh, trong đó số học sinh giỏi chiếm 25% số học sinh cả lớp. Hỏi lớp 5A có bao nhiêu học sinh giỏi?
4.    Lớp 5A có 8 HS giỏi, chiếm   số học sinh cả lớp. Lớp 5A có tất cả bao nhiêu học sinh?
5.    Lớp 5A có tất cả 32 học sinh, trong đó có 8 em học sinh giỏi. Tìm phân số chỉ số học sinh giỏi so với học sinh cả lớp, viết phân số đó dưới dạng tỉ số phần trăm?
6.    Lớp 5A có tất cả cả 32 học sinh, trong đó số học sinh giỏi chiếm  số học sinh cả lớp. Hỏi lớp 5A có bao nhiêu học sinh giỏi?
3. Sáng tác đề toán từ một bài toán gốc:
        Sau khi hướng dẫn học sinh giải xong mỗi bài toán, giáo viên yêu cầu học sinh đặt ra các bài toán tương tự có cùng bản chất với bài toán vừa giải. Cách làm đó không những giúp học sinh hiểu bài toán một cách sâu sắc hơn mà còn phát huy được tính linh hoạt, sáng tạo của các em. Vì để thực hiện được yêu cầu đó, các em  phải tiến hành một chuỗi các thao tác tư duy một cách nhuần nhuyễn trong việc thay đổi số liệu, đối tượng, các quan hệ trong bài toán...Và đó là cơ sở để  nảy sinh tính sáng tạo. Sau đây là một tình huống:
    Bài toán: Hai người thợ nhận làm chung một công việc. Người thứ nhất làm một mình xong công việc đó trong 3 giờ; người thứ hai làm một mình xong công việc trong 5 giờ. Hỏi cả hai người cùng làm thì hết bao nhiêu thời gian?
Em hãy giải bài toán trên và sau đó hãy đặt một số bài toán tương tự.
       Biểu hiện của tư duy sáng tạo sẽ thể hiện ở chỗ các em sẽ đặt được nhiều bài toán có cùng bản chất. Chẳng hạn:
Bài toán 1: Hai người thợ nhận làm chung một công việc. Người thứ nhất làm một mình xong công việc đó trong 3 giờ. Hỏi người thứ hai làm một mình xong công việc trong bao nhiêu thời gian, biết rằng cả hai người cùng làm thì 1 giờ 7 phút 30 giây sẽ xong công việc?
Bài toán 2:Hai vòi nước cùng chảy vào một cái bể cạn nước. Vòi thứ nhất chảy một mình thì sau 3 giờ bể sẽ đầy; vòi thứ hai chảy một mình thì sau 5 giờ bể sẽ đầy. Hỏi cả hai vòi cùng chảy thì sau bao lâu bể sẽ đầy?
Bài toán 3: Ô tô du lịch đi từ A đến B hết 3 giờ. Ô tô tải đi từ B đến A hết 5 giờ. Nếu hai xe xuất phát cùng một lúc và ngược chiều nhau thì sau bao lâu sẽ gặp nhau?
4. Sáng tác bài toán từ một dãy tính gộp:
      Tình huống đưa ra ở đây là một dãy tính gộp, học sinh sẽ dựa vào dãy tính đó để đặt các đề toán. Ví dụ về một tình huống cụ thể:
     Em hãy sáng tác ba bài toán từ dãy tính sau:       
     Khi học sinh thực hiện nhiệm vụ trên, các thao tác tư duy phân tích được tiến hành trên dãy tính đã cho để tách dãy tính thành ba phép tính (9 +11=  20;  3,5 x 20 = 70 và 70 : 2 =  35); thao tác tổng hợp để gộp ba phép tính đó vào một bài toán; tưởng tượng để hình dung ra các tình huống thực tiễn; sáng tạo, linh hoạt trong việc đưa ra được nhiều bài toán phù hợp với yêu cầu. Chẳng hạn:
      Bài toán 1: Một mảnh đất hình thang có đáy lớn là 11m, đáy bé là 9m và chiều cao là 3,5m. Tính diện tích của mảnh đất đó?
    Bài toán 2: Bác Ba đi xe đạp từ A đến B với vận tốc 9km/h. Cùng lúc đó bác Năm cũng đi xe đạp từ B về A với vận tốc 11km/h, sau 3,5 giờ thì hai người gặp nhau. Một người đi xe máy từ A đến B hết 2 giờ. Tính vận tốc của người đi xe máy? ( như vậy để đặt được bài toán này học sinh còn phải  sáng tạo trong việc giao hoán hai thừa số của phép nhân và chuyển dãy tính đã cho về dạng   )
    Bài toán 3: Có hai ô tô chở hàng, ô tô thứ nhất chở được 9 chuyến hàng, ô tô thứ hai chở được 11 chuyến hàng, mỗi chuyến chở được 3,5 tấn hàng. Hỏi trung bình mỗi ô tô chở được bao nhiêu tấn hàng?
Tóm lại : Qua các tình huống dạy học nêu trên, chúng ta có thể khẳng định chắc chắn rằng việc khuyến khích học sinh tự đặt đề toán là yêu cầu cần thiết, mang tính đặc thù của dạy học toán Tiểu học, nó có tầm quan trọng đặc biệt trong việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh khá giỏi, góp phần nâng cao chất lượng dạy học toán ở Tiểu học.                                                                            
                                             TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.    Trần Ngọc Lan, Rèn luyện tư duy trong dạy học Toán bậc tiểu học, NXB Trẻ, năm 2007.
2.     Phạm Đình Thực, Phương pháp sáng tác đề Toán ở tiểu học, NXB Giáo dục, năm 2008.
 
Bài viết mới hơn
Bài viết cũ hơn
   Tìm kiếm
   Ban quản trị Website
  • Nguyễn Đức Vĩnh
    Trưởng Ban biên tập
    vinhnd.as@nghean.edu.vn
  • Phạm Sơn Hà
    Phó ban biên tập
    sonha.itpgdas@nghean.edu.vn
  • Trần Trung Sơn
    Biên tập viên
    sontt.as@nghean.edu.vn
   Trường đạt chuẩn
Trường THCS Anh Sơn
   Tin tức mới nhất
   Thông báo
   Trưng cầu ý kiến
Bạn đánh giá thế nào về hiệu quả mà Website mang lại

   Video
Thống kê truy cập
   Đang xem
: 8
   Hôm nay
: 236
   Tháng này
: 55134
   Tổng số
: 1253205
 
PHẦN MỀM TIỆN ÍCH
Phần mềmLink 2
Chụp ảnh màn hình
Phần mềm PCGD Edustatist 5.2 cập nhật ngày 23/08/2013
Phần mềm QLNT SchoolAssist 6.1 cập nhật ngày 14/09/2013
Phần mềm MINDMAP mới
LIÊN HỆ
PHÒNG GD&ĐT ANH SƠN
Điện thoại : (038) 3.872.130
Fax : (038) 3.872.130
Email : anhson@nghean.edu.vn
Website : http://anhson.edu.vn

HOTLINE : (038) 3.872.130

Bản quyền thuộc Phòng Giáo dục & Đào tạo Anh Sơn, tỉnh Nghệ An
Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử số 114/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông - Cục QL Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cấp ngày 09/06/2011.
Sở GD&ĐT Nghệ An phê chuẩn tại công văn số 836/SGDĐT-CNTT ngày 11/05/2011
Mọi thông tin phát hành từ ANHSON.EDU.VN phải ghi rõ nguồn từ Website này.

phan mem, phần mềm, website, thiet ke web, thiết kế web, phan mem quan ly, phan mem quan ly ban hang, phan mem quan ly nha hang, website gia re, phan mem trung viet, cong ty thiet ke web, thiet ke web tp vinh, phan mem nghe an, phan mem tp vinh, phan mem thanh pho vinh, cong ty phan mem nghe an, cong ty thiet ke web nghe an, phần mềm, phần mềm quản lý, phần mềm quản lý bán hàng, website nghệ an, công ty phần mềm nghệ an, công ty phân mềm, công ty thiết kế web